Надрукаваць гэтую старонку
Чацвер, 28 Жнівень 2025 09:19

10 мая 2024 г. — 130 гадоў з дня нараджэння Кадзі Маладоўскай (1894–1975), паэтэсы, пісьменніцы, літаратурнага крытыка

Кадзя Маладоўская нарадзілася 10 мая 1894 г. у мястэчку Бяроза-Картузская Пружанскага павета Гродзенскай губерні (цяпер г. Бяроза Брэсцкай вобласці). Бацька, Ісаак Маладоўскі, быў равінам, выкладаў у яўрэйскай школе для хлопчыкаў, маці валодала галантарэйнай лаўкай. У сям’і было чацвёра дзяцей. Кадзя атрымала добрую дамашнюю адукацыю на іўрыце, вучылася ў хедары і рускай гімназіі.

У сямнаццаць гадоў Кадзя Маладоўская здала экзамен за курс сярэдняй школы ў Лібаве (Ліепае). У 1911–1913 гг. працавала настаўніцай у школах для дзяўчынак у Бярозе і Беластоку. У 1913–1914 гг. вучылася ў Варшаве, каб атрымаць кваліфікацыю настаўніка іўрыта.

Ратуючыся ад надыходзячага фронту Першай сусветнай вайны, пераехала ў Расію, у 1914–1916 гг. працавала настаўніцай у Палтаве, Саратаве, Ромнах і іншых гарадах, пакуль не дабралася да Адэсы, дзе прабыла да Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 г. Спрабавала дабрацца ў родную Бярозу-Картузскую, але з-за Грамадзянскай вайны трапіла толькі ў Кіеў.

У Кіеве Кадзя Маладоўская была прыватным рэпетытарам для яўрэйскіх дзяцей. З школьных гадоў пісала вершы на ідыш. Менавіта ў Кіеве яна пазнаёмілася з сапраўднай яўрэйскай паэзіяй, з паэтамі Давідам Гафштэйнам і Лейбам Квітко, з празаікамі Дэр Ністэрам і Давідам Бергяльсонам. Яна пачала спрабаваць сябе ў іншых жанрах літаратуры: балады, казкі ў вершах для дзяцей, п’есы, літаратурна-крытычныя артыкулы.

Перажыла Кіеўскі яўрэйскі пагром (1919), у 1920 г. дачакалася сваёй першай публікацыі верша ў альманаху «Сваё». У 1921 г. выйшла замуж за вучонага і педагога Льва Сімхе (Сімке), ураджэнца мястэчка Ляхавічы. У 1924 г. яны пераехалі ў Варшаву, дзе Кадзя Маладоўская выкладала ў школах, прымала ўдзел у літаратурным жыцці, у рабоце Саюза пісьменнікаў на ідыш. У 1925–1935 гг. шмат друкавалася ў варшаўскім літаратурным часопісе «Литарарыш блетэр», вяла літаратурную старонку ў штодзённай газеце.

У 1927 г. выйшла яе першая кніга вершаў «Осенние ночи». Чытачоў і крытыкаў уразіла навізна, мастацкі пошук, у якім паэтэса, грунтуючыся на найлепшых традыцыях папярэднікаў, усё ж гаварыла сваім голасам, сваімі ўласнымі вачыма пазірала на сучасныя падзеі. Затым выйшлі кнігі «Башмачки уходят» (1930), якая атрымала прэмію Варшаўскай яўрэйскай грамады, і «Дикая улица» (1933).

Першыя зборнікі вершаў Кадзі Маладоўскай прынеслі ёй вядомасць. Гэтыя вершы ў перакладзе на іўрыт і да 1960-х гг. складалі аснову дзіцячай паэзіі Ізраіля. Чацвёртая кніга — «Фрейдке» (1935) з паэмай аб гераічных яўрэйскіх жанчынах-рабочых. У 1935 г. эмігрыравала ў ЗША, пасялілася ў Нью-Ёрку. У 1942–1944 гг. пісала калонкі для ідышскай штотыднёвай газеты «Форвертс» пад псеўданімам Рыўка Зільберг. Усе яе родныя загінулі ў полымі Халакосту Другой сусветнай вайны.

У 1948–1952 гг. жыла ў Тэль-Авіве, заснавала і рэдагавала часопіс «Heym» («Дом») для жанчын. Пачала працу над раманам «У ворот» (1967) і сваю аўтабіяграфію «Из наследства моего прадеда», якая друкавалася ў часопісе «Svive» у 1965–1974 гг. У 1960–1974 гг. выдавала і рэдагавала літаратурны часопіс «Svive» («Окружение») у Нью-Ёрку. У Тэль-Авіве ў 1971 г. за дасягненні ў паэзіі была ўдастоена прэміі імя Іцыка Мангера — самай прэстыжнай ізраільскай літаратурнай прэміі.

Усяго яна выпусціла сем зборнікаў вершаў, кожны з якіх станавіўся літаратурнай падзеяй. Акрамя таго, напісала два раманы, зборнік апавяданняў і некалькі п’ес, шмат перакладала на ідыш, у тым ліку творы С. Маршака. Іграла адметную ролю ў яўрэйскім літаратурным жыцці спачатку Варшавы, потым Нью-Ёрка, сябравала з многімі вядомымі пісьменнікамі і паэтамі.

Кадзя Маладоўская памерла 23 сакавіка 1974 г. у доме састарэлых у Філадэльфіі.

У 2010 г. у Маскве была выдадзена кніга вершаў для дзяцей Кадзі Маладоўскай «Башмачки» ў перакладзе на рускую мову Аляксандры Глябоўскай. Гэта цудоўны зборнік, арыентаваны на малодшы школьны ўзрост.

 

Матэрыял падрыхтаваны ў 2025 г.

Брэсцкай абласной бiблiятэкай iмя М. Горкага.

Сухапар У. В., загадчык сектара рэгіянальнай бiблiяграфii

 

  1. Молодовская Кадя // Российская еврейская энциклопедия : в 3 т. Москва, 1995. Т. 2.
  2. Молодовская, К. Башмачки : стихи для детей / Кадя Молодовская ; пер. Александры Глебовской ; худ. Наталья Салиенко. – Москва : Текст ; Книжники, 2010. – 40 с. : ил. – (Кешет / Радуга).
  3. Сэрвач, Р. Магчымасць перакладу : пра паэта і драматурга з Бярозы-Картузскай Кадзю Маладоўскую / Раман Сэрвач // Літаратура і мастацтва. 2025. 1 жніўня (№ 28). С. 11.
  4. Сэрвач, Р. Паэт і драматург з Бярозы-Картузскай : [пра Кадзю Маладоўскую] / Раман Сэрвач // Belarus. 2024. № 9. С. 71–73.
  5. Синкевич, Н.Кадя Молодовская : страница, вырванная из священного писания / Николай Синкевич // Гістарычная брама : гісторыка-краязнаўчы часопіс. 2024. № 1(31).
  6. Синкевич, Н. Страница, вырванная из священного писания : классик идишской поэзии – наша землячка : [Кадя Молодовская] / Николай Синкевич // Маяк. Берёза, 2011. 28 мая. C. 4.

Дадатковая інфармацыя

Чытаць 19 разоў